Bölüm 3

Blokdüzey Elementler

Sayfa 8


<heading>, <pre>, <ins>, <del>, <noscript> Elementleri

 

<heading> (Başlık) Elementi :

 

<heading> (başlık) Elementi, belgelerde çeşitlli başlıkları belirtmek amacı ile tasarlanmıştır. Tam 6 düzey başlık tanımlanmıştır. Her başlık düzeyinin derinliği arttıkça yazıtiplerinin de büyüklüğü azalmaktadır. Yazıtiplerinin büyüklük görünümleri, belge çözümleyisinin türüne göre farklı olacağından, oluşturulan sayfalar hedeflenen medya türüne göre, uygun belge çözümleyicilerle denenmeli ve iyice incelendikten sonra tasarıma son şekli verilmelidir. Başlık elementinin DTD deki bildirimi:

Bu tanımın çözümü, başlık elementinin Başlangıç ve Bitiş imlerinin zorunlu olduğu, isteğe bağlı olarak ya hiç ya da istendiği kadar satıriçi element içerebileceği, niteliklerinin ortak temel nitelikler olduğu anlaşılmaktadır. DTD deki tanıma göre başlık elementinin sözdizimi aşağıdaki gibidir :

<h1...h6 ( Başlangıç imi:Gerekli)

Ortak Temel Nitelikler(Çekirdek Nitelikler, Uluslararasılaştırma Nitelikleri, Script Yazılabilecek Olaylar)>

İçerdiği elementler : Boş bırakılabilir veya istendiği kadar satıriçi elementleri kullanılabilir.

</h1...h6> (Bitiş imi :Gerekli)

şeklindedir.

Başlık elementini içerebilecek elementler :<blockquote>, < body>, <button>, <del>, <dd>, <div>, <fieldset>, <form>, <ins>, <li>, <map>, <noscript>, <object>, <td>, <th> Elementleridir.

Başlık Elementinin Nitelikleri:

Ortak Temel Nitelikler(Çekirdek Nitelikler, Uluslararasılaştırma Nitelikleri, Script Yazılabilecek Olaylar): Bu nitelikler daha önce incelenmiştir.

Başlık Elementinin Uygulanması:

Örnek bir bir uygulamayı görmek için tıklayınız.

Başlık düzeyileri, belge çözümleyicilerde görüntülenen yazıtipi büyüklüklerine göre değil, belgedeki önemlerine göre seçilmelidir. Belgede ana başlığın düzeyi genellikle <h1> düzeyi olarak seçilir.

Başlık düzeyileri HTML programlamasında belge yapılanmasında çok yararlı olan bir element ailesidir ve CSS ile birlikte kullanıldığında, belge görüntülenmesi, belirli noktalara erişim gibi amaçlar için çok kullanışlıdır.

 

<pre> (Önformatlanmış Metin) Elementi :

<pre> Elementi, "önformatlanmış metin" anlamına gelen "preformatted" sıfatından kısaltılmıştır. Bu element, metnin görüntüsünün, metnin anlamı üzerinde önemi olan şiir gibi, bilgisayar programı gibi, metinlerin gösterimi için kullanılır. Önformatlanmış metin elementinin DTD deki tanımı:

olarak verilmiştir. Bu tanımın Ek-5 deki bilgiler ile çözümlenmesi, Başlangıç ve Bitiş imlerinin zorunlu olduğunu belirtimektedir. Önformatlı metin elementinin içerik modelinin isteğe bağlı olarak ya hiç ya da istendiği kadar satıriçi element içerebileceği, fakat bu elementler arasında, <img>,<object>, <big>, <small>, <sub>, <sup> elementlerinin bulunamayacağı anlaşılmaktadır. Bu bilgilerle, önformatlı metin elementinin sözdizimi, aşağıda görüldüğü gibi belirtilebilir:

<pre ( Başlangıç imi: Gerekli)

Ortak Temel Nitelikler(Çekirdek Nitelikler, Uluslararasılaştırma Nitelikleri, Script Yazılabilecek Olaylar)>

İçerdiği elementler : Boş bırakılabilir veya <img>, <object>, <big>, <small>, <sub>, <sup> dışında satıriçi elementlerinden istenildiği kadar kullanılabilir.

</pre> ( Bitiş imi :Gerekli)

Önformatlanmış metin elementini içerebilecek elementler: : <blockquote>, < body>, <button>, <del>, <dd>, <div>, <fieldset>, <form>, <ins>, <li>, <map>, <noscript>, <object>, <td>, <th> Elementleridir.

Önformatlanmış Metin Elementinin Nitelikleri :

Ortak Temel Nitelikler(Çekirdek Nitelikler, Uluslararasılaştırma Nitelikleri, Script Yazılabilecek Olaylar): Bu niteliklerin tümü daha önce incelenmiştir.

Önformatlanmış Metin Elementinin Uygulanması:

Bu elementin içeriği, belge çözümleyicileri tarafından, sabit aralıklı yazıtipleri ile görüntülenecek, boşluklar birleştirilmeyecek, uzun satırlar alt satıra döndürülmeyecek (word wrapping) şekilde görüntülenecektir. Önformatlanmış metin elementinin kullanımında, içeriğin sabit aralıklı yazıtipi ile gösterilmesi ve boşlukların birbirinden ayrılması özelliklerinin, CSS uygulamaları ile değiştirilmemesi gerekmektedir.

Bu derslerde, örnek HTML kodları, hep önformatlanmış metin elementi kullanılarak verilmiştir. Bu kodlarda kullanılan CSS uygulaması ile örnek bir Java programının verilmesi aşağıda görülmektedir:

b3s8Uygulama1.htm olarak kaydedilmiş olan bu programı lütfen belge çözümleyicilerde deneyiniz.

 

<ins> (Eklenmiş Metin) (Inserted Text) Elementi :

Bir Web sayfasında, sayfa hazırlanıp yayınlandıktan sonra, bir müddet sonra yeni bilgiler gelirse, sayfanın tüm düzeninin bozulup yeni bilgilerin eklenmesi bazen aşırı emek gerektiren bir çalışma haline gelebilir. Eklenmiş içerik elementinin kullanımı, bu çalışmanın daha kolay bir şekilde yapılmasını sağlayabilir. Gerekirse, eklenen içeriğin gerekçesi bir Web sayfasında tutulur ve içerik eklenmesi elementinin cite özelliğinde bu sayfanın adresi belirtilerek, okuyucuların eklenen bilginin eklenme gerekçesini öğrenmeleri sağlanır. Bu element genellikle, belgenin farklı sürümlerinin oluşturulması sırasında, sürümü belirtecek, kimse tarafından farkedilmeyecek fakat ekip çalışanlarının ulaşabileceği bir tür gizlenmiş sürüm bilgisi olarak kullanılmaktadır. Bu işlevi aslında, proje süresince kullanılacak bir JavaScript date() fonksiyonu daha iyi sağlayabilecektir.

<ins> Elementinin DTD deki tanımı aşağıda görülmektedir:

Bu bildirim, eklenmiş içerik elementinin Başlangıç ve Bitiş iminin kullanılmasının zorunlu olduğu, içeriğinin boş bırakılabileceği gibi, istendiği kadar akış elementi ile doldurulabileceğini belirtmektedir. Bu elementin ortak temel nitelikler yanında, cite ve datetime nitelikleri de bulunmaktdır.

DTD deki bu bilgilerle eklemiş element elementinin sözdizimi :

<ins ( Başlangıç imi : zorunlu)

Ortak Temel Nitelikler(Çekirdek Nitelikler, Uluslararasılaştırma Nitelikleri, Script Yazılabilecek Olaylar)

cite="URI" (eklenmiş metin hakkında bilgi kaynağı) [TB]

datetime="YYYY-MM- DDThh:mm:ssTZD" formatında ekleme tarihi [YD]>

İçerdiği elementler : Boş bırakılabilir veya istendiği kadar akış gurubu elementleri ile doldurulabilir.

</ins> ( Bitiş imi: Gerekli)

şeklindedir.

<ins> Elementini içerebilecek elementler :Blokdüzey veya satıriçi elementler

<ins> elementi, blokdüzey veya satıriçi elementi olarak kullanılabilir (Bu yönü ile biraz sıradışı sayılabilir). Satıriçi element olarak kullanıldığında (örnek olarak bir blokdüzey elementin içeriği olarak) hiçbir blokdüzey element içeremez.

Eklenmiş Metin Elementinin Nitelikleri :

title="metin" [ YD] :

Bu niteliğin değeri, yeni bazı belge çözümleyicilerde açıklama metni (tooltips) olarak görüntülenerek eklenmiş metin hakkında bilgi verebilir. id ve class Nitelikleri, CSS kullanımı ile, eklenmiş içeriğin daha değişik renk, yazıtipi, arka plan gibi özelliklerle görüntülenmesini sağlayabilir.

datetime="tarih" [ YD ]:

Eklemenin yapıldığı tarih ve zamanı belirten datetime niteliğinin değeri olan tarih formatı, herşeyden önce yıl ay gün değerlerini içerir ve bu aşama T(time) karakteri ile biter. T karakteri büyük/küçük harf yazımına duyarlıdır ve büyük T harfi olarak kullanılmadır. Saat:dakika:saniye bilgisini takipeden TZD (Time Zone Designator=Saat Dilimi Belirticisi) ifadesi üç türlü belirtilebilir :

Zaman formatı belirtilirken bilinmeyen bir saat, dakika veya saniye değeri, 00 ile belirtilmelidir. Tarih kodları için bilgiler, Ek-3 Sayfa 2 de verilmiştir. Örnek:

2005-09-14T08:46:25+02:00 ile

2005-09-14T06:46:25Z aynı zamanı gösterir.

cite : Bu niteliğin değeri, eklemenin gerekçesi olan bir metindir (aslında her türlü metin olabilir). Bu bilgi sadece belgenin kaynak kodunda tutulur ve görüntülenmez. Bu niteliğin değeri, sadece kaynak kodu incelenirse görülebilir. Eğer kullanıcının kesin olarak görmesi gereken bir bilgi verme gereği varsa, bu bilginin görüntülenebilecek bir yöntemle verilmesi gerekir. Aksi halde, cite niteliğinin belirtiği bilginin kullanıcıya ulaşması, sadece kullanıcının kaynak kodunu incelemesi koşuluna bağlıdır ve bunun gerçekleşmesi de fazla olası değildir. Bu niteliğinin uygulanmasına ait bir örneğin kaynak kodları aşağıda görülmektedir. Bu örnekte eklenmiş metindeki cite niteliğinininin değeri, ancak belgenin kaynak kodları incelenirse görülebilir. Aksi halde hiç kimsenin farketmeyeceği bir bilgi olarak kalır.

Diğer ortak temel nitelikler daha önce incelenmiştir.

Eklenmiş Metin Elementinin Uygulanması :

Eklenmiş içerik elementinin uygulanması için örnek programın kaynak kodları aşağıda görülmektedir :

b3s8Uygulama2.htm olarak kaydedilmiş olan bu örneğin belge çözümleyicisinde uygulamasını görmek için tıklayınız. Örnekten görüldüğü gibi, nitelik değerlerinin hiçbiri görüntülenmemekte, sadece <ins> elementinin içeriği altı çizilmiş olarak görüntülenmektedir. Bilgi sağlanması için önemli olan nitelik değerleri, program kodlarının incelenmesi ile görülebilir. Bu örnekte cite niteliği bir URI olmasına karşın yine de görüntülenmemektedir. Aslında, eğer okuyucunun kaynak URI ye erişimi öngörülecekse, aynı örneği aşağıda görüldüğü gibi bir çapa elementi uygulaması olarak düzenlemek amaca daha çok uygun olacaktır.


Bu program b3s8uygulama3.htm olarak kaydedilmiştir. Lütfen bu uygulamayı bir belge çözümleyicide açarak görüntüsünü izleyiniz ve elde edilen görüntüyü yazılmış kodlar ile karşılaştırınız. Bu yazılımda URI değeri görüntülenmektedir.

 

<del> (İptal Edilmiş Metin) ( Deleted Text) Elementi :

 

<del> Elementi, bir kısım metnin iptal edilmiş olduğunun belirtilmesi amacı ile kullanılır. Bu işlem de bir tür güncelleme sayılabilir ve ekleme işleminin tam aksidir. Bu elementin DTD deki tanımı, eklenmiş içerik elementi ile ortak olduğundan, tüm nitelikleri ve içeriği de eklenmiş içerik elementi ile aynıdır. Sözdizimi :

<del ( Başlangıç imi:Gerekli)

Ortak Temel Nitelikler(Çekirdek Nitelikler, Uluslararasılaştırma Nitelikleri, Script Yazılabilecek Olaylar)

cite="URI" (eklenmiş metin hakkında bilgi kaynağı) [TB]

datetime=" YYYY-MM- DDThh:mm:ssTZD " formatında ekleme tarihi [ YD]

İçerdiği elementler : Boş bırakılabilir veya istendiği kadar akış gurubu elementi ile doldurulabilir.

</del> ( Bitiş imi :Gerekli)

şeklindedir.

<del> Elementini içerebilecek elementler : Blokdüzey veya satıriçi elementleri.

<del> elementi, blok düzeyi veya satıriçi elementi olarak kullanılabilir. Satıriçi olarak kullanıldığında (örnek olarak bir blok düzeyi elementi içeriği olarak) hiçbir blok düzeyi elementi içeremez. Nitelikleri <ins> elementi ile aynıdır.

İptal Edilmiş Metin Elementinin Uygulanması:

<del> Elementinin içeriği, uygulamada üstü çizili olarak görüntülenir. Bu uygulama ancak eski bilginin okunmasınına devam edilmesi istendiğinde yararlı olabilir. Aşağıda be elementin kullanıldığı bir örnek programın kaynak kodları verilmektedir:

Bu uygulama, b3s8Uygulama4.htm olarak kaydedilmiştir. Belge çözümleyicilerle açılarak bu programın görüntüsü incelenmelidir...

 

<noscript> Elementi :

 

<noscript> Elementi, kullanılan script programlarını desteklemeyen belge çözümleyicilerin alternatif bir içeriği görüntülemesi amacı ile tanımlanmıştır. Ne yazık ki belge çözümleyicilerin çoğu bu elementi yeterince değerlendirememektedirler.

<noscript> Elementinin DTD deki bildirimi aşağıda görülmektedir :

Bu bildirimden <noscript> elementinin, Başlangıç ve Bitiş iminin kullanılmasının zorunlu olduğu, içeriğinin boş bırakılabileceği gibi, istendiği kadar blokdüzey element ile doldurulabileceğini belirtmektedir.

Bu elementin sözdizimi, DTD deki bilgilere göre:

<noscript ( Başlangıç imi : zorunlu )

Ortak Temel Nitelikler(Çekirdek Nitelikler, Uluslararasılaştırma Nitelikleri, Script Yazılabilecek Olaylar)>

İçerdiği elementler : Boş bırakılabilir veya istendiği kadar blokdüzey elementleri kullanılabilir

</noscript> (Bitiş imi : Zorunlu)

şeklindedir.

<noscript> Elementini içerebilecek elementler :<blockquote>, < body>, <button>, <del>, <dd>, <div>, <fieldset>, <form>, <ins>, <li>, <map>, <noscript>, <object>, <td>, <th> Elementleridir.

<noscript> Elementinin Nitelikleri:

Ortak Temel Nitelikler(Çekirdek Nitelikler, Uluslararasılaştırma Nitelikleri, Script Yazılabilecek Olaylar : Bu nitellikler daha önce incelenmişlerdir.

<noscript> Elementinin Uygulanması:

Günümüzde, önemli belge çözümleyicilerin en son sürümlerinin ücretsiz olarak dağıtılmakta olmasına karşın, her belge çözümleyicinin her script dilini desteklemesi beklenemez. Bir belge çözümleyici, <script> elementi ile belirtilen bir script dilini tanırsa, bu elementin içeriği olan scripti çalıştırır. HTML 4.01 kesin spesifikasyonu, belge çözümleyicilerin, çözümledikleri kodlar içinde tanımadıkları script programlarının kodlarını bulurlarsa, varsa <noscript> elementinin içeriğini, görüntülemelerini öngörmüştür. Destekledikleri script programlarını çözümleyebilen belge çözümleyicilerin ise, <noscript> elementinin içeriğinin aşağıda belirtilen iki durum dışında asla görüntülememesi gerekmektedir :

Gerçekte ise ne yazık ki durum bu şekilde gelişmemektedir. Belge çözümleyicilerin <noscript> elementinin içeriğini değerlendirmelerini kontrol etmek için, aşağıda görülen bir program, b3s8Uygulama5.htm olarak kaydedilmiştir:

Bu program Internet Explorer tarafından desteklenmeyen JavaScript 1.5 sürümünü kullanmaktadır. Internet Explorer 6.02 SP2 bu programdaki script kodlarını değerlendirememekte fakat <noscript> elementinin içeriğini de çalıştıramamaktadır. Bu durum üzücü olmaktan fazla tam bir skandal niteliğindedir. Kullanıcılar, kendileri için önemli olabilecek bilgileri alamamaktadırlar. Bu bilgiler yaşamsal da olabilirler. Bu konuda düzelme olacağını umut ediyoruz. Aynı program, Netscape ailesi belge çözümleyiciler, FireFox1.5 (beta), Mozilla 1.7 ,Netscape 8 ile beklendiği gibi script kodları değerlendirilmekte, <noscript> elementinin içeriği çalıştırılmamaktadır. Netscape ailesinin davranışı, bu program için aynen spesifikasyonun yazdığı gibi gelişmiştir. Bu konuda Netscape grubu kutlamayı hak etmiştir.

İkinci sınama programımızın kodları aşağıada görülmektedir:

Bu programın özelliği, Internet Explorer tarafından desteklenen fakat ondan başka hiçbir belge çözümleyicinin çalıştırmadığı VBScript (Visual Basic Scripting Edition) Script programı kodları ile yazılmış olmasıdır. Burada amaç, VBScript kodları ile karşılaşan belge çözümleyicilerin davranışlarının incelenmesidir. Bu program, b3s8Uygulama6.htm olarak kaydedilmiş ve ilk olarak Internet Explorer 6.02 SP2 ile çalıştırıldığında, script programının çalıştığı ve doğal olarak <noscript> elementi içeriğinin görüntelenmediği görülmüştür. Internet Explorer 6.02 SP2 nin bu davranışı doğal ve spesifikasyona uygundur. Bu açıdan kutlanmayı hak etmiştir. Aynı program, Netscape ailesi belge çözümleyicileri ile açılırsa, sonuç tam bir hayal kırıklığı olmaktadır. FireFox1.5 (beta), Mozilla 1.7, Netscape 8, ne <script> elementinin içeriğini okuyabilmekte ne de <noscript> elementinin içeeriğini çalıştırabilmektedirler. Bu script kodlarının çalıştırılamaması halinde, kullanıcıya bir uyarı yapılması beklentinin de ötesinde, bir sorumluluk gereğidir. Buna rağmen olumsuz tutumlar halen süregelmektedir.

Bu zorluğun aşılması için, programcılar, yazdıkları script programlarını en azından, en tanınmış belge çözümleyicilerde denemeli ve yazdıkları Web sayfalarının çalışması için gerekli belge çözümleyici sürümlerini, <noscript> elementine güvenmeden uyarı olarak belirtmelidir. Bir Web sayfasında çalışan ve çalışmayan scriptlerin kullanıcı tarafından ilk aşamada belirlenebilmesi olanağı yoktur. Bu programların kaynak kodlarına ulaşılarak çalışma yöntemlerinin incelenebilmesi, ancak kriminal araştırmalar ve dendeyimli programcıların katkıları ile gerçekleşebilir. Bu nedenle, program yazarlarına büyük sorumluluk düşmektedir. Unutulmamalıdır ki, Web sayfaları ile dağılabilen virüs scriptleri, casus programlar, bilgi sızdıran Truva Atları (Trojan) gibi çeşitli zarar verebilecek nedenlerle, kullanıcılar zaten tedirgin durumdadır. Web sayfasındaki scriptler, her türlü çekinceyi ortadan kaldırabilecek nitelikte açıklamalar ile verilmelidir. özellikle, çalışacak programın zararsız olduğu, kimlik ve kredi kartı bilgilerini içermediği, başka kişilere kullanıcının e-posta adresinin aktarılmayacağı gibi konularda açıkça güvenceler verilmeli, script programını çalıştırabilecek belge çözümleyici sürümleri, gerekirse indirilmesi tavsiye edilen plug-in lerin Web adreslerine ait linkler bildirilmelidir. Tekrar edelim, kullanıcılardan çoğunun programlama bilgisi çok azdır veya hiç yoktur, onları koruyacak ve tedirginliklerinden kurtaracak önlemlerin tümünün, yazarlar tarafından alınması gerekmektedir.

İleride İncelenecek Blokdüzey Elementleri:

Blokdüzey elementlerin bir kısmı, formlar, bir kısmı listeler, bir kısmı tablolar, bir kısmı resimlerin kullanımı ile ilgilidir. Bu elementler, detaylı olarak ilgili kısımlarda incelenecektir.

 

Son Güncellenme Tarihi : 20.09.2005 16:52

validate in W3C !Valid HTML 4.01!