HTML Image Map b2s1 Ek4 Ek 6 Ek5 b8s1 b1s1  Ek7 Nitelikler b5s1.htm Ek2 b3s1 Ek3 b7s1 Ek7 Elementler Ek1 b4s1 b6s1  Ek7 Catalogue index previous next

Katlı Stil Sayfaları (Sürüm 3)

Yazıtipleri

Sayfa 1 /3


 

Genel Bilgiler

 

Yazıtiplerinin tanımlanması kolay gibi görülebilir. Geçekten, "Verdana Bold Italic" denilince, herşey yerli yerine oturur gibi olur. Fakat sorun, ne yazıtipi isimlerinin ne de koyuluk ve açıklıklarının veya buna benzer özelliklerinin standart değerler olmamasıdır. CSS bunun için, daha farklı bir yaklaşım getirmiş ve yazıtipleri sadece isimlerine göre değil, aynı zamanda değişik özelliklerine göre de sınıflanmıştır. Bu şekilde yazıtipi veri temellerinde bir değil, bir kaç kayıt incelenerek istenilen yazıtipi türü belirlenmektedir.

 

CSS3 de Yazıtipi (Font) Özellikleri

 

Yazıtipi ailesi (Font family)

Yazıtipi ailesine, uygun görülen çeşitli yazıtıpleri alınabilir.

Yazıtipi stili (Font style)

Yazıtipi stili değerleri olarak, cursive, italic gibi değerler belirtilebilir.

Yazıtipi türü (Font variant)

Yazıtipi türü,yazipinin normal veya small-caps olarak görüntüleneceğini belirtir.

Yazıtipi ağırlığı (Font weight)

Yazıtipi ağırlığı değerleri, yazıtiplerinin koyuluk veya açıklığını bildirir.

Yazıtipi genliği (Font strech)

Yazıtipi genliği, yazıtipi şekillerinin (font glyphs) darlık ve genişliğini belirtir.

Yazıtipi büyüklüğü (Font size)

Yazıtipi büyüklüğü, yazıtipinin boyunu (ve enini) belirtir.

 

Belirtilen Yazıtiplerinin Gerçekleşmesi

 

Beliritilen karakteristiklerde yazıtiplerinin gerçekleşmesi, belge çözümleyicinin elindeki olanaklara bağlıdır. Belge çözümleyicisi, olanaklar ölçüsünde yazarın belirttiği yazıtiplerini kullanacak, olanaklar elvermediğinde ise, yazarın belirttiği yaztipinin en yakın benzerini gerçekleştirecektir.

Yazıtipini geçekleştirme işlemi, sistematik bir karşılaştırma ve eliminasyon sürecidir. Bu sürecin işleyiş mekanizması iyi bilinirse, belirtilen yazıtiplerinin gerçekleşme şansı üzerinde de önceden (a priori) bir fikir sahibi olunabilir.

Her belge çözümleyici, kendine özgü bir yazıtipi veri temeline sahiptir. Bu veri temeli doğal olarak, işletim sistemi gibi birçok faktöre bağlı olarak oluşturulur. Her yazıtipi veri temelinin minimum bir büyüklüğü vardır. Bazı çok kullanılan yazıtiplerinin, kullanıcıların belge çözümleyicilerinin veri temellerinde bulunması olasılığı doğal olarak yüksektir. Bu durumda, yazarların belge çözümleyicilerinin veri temellerinde bulunması olasılığı az olan yazıtiplerini belirtmeleri, bunların kullanıcı belge çözümleyicilerinde uygulanabilmesi olasılığını daha baştan azaltacaktır.

Belge çözümleyiciler, ilk karşılaştırmalarını font-family özelliğinde belitilen yaztiplerini, kendi veri temellerinde bulunan yazıtipleri ile karşılaştıracaklardır. Belirtilmiş yazıtiplerine uyanlar bulunursa, bunların diğer belirtilen özelliklerine sahip olan türlerininin, veri temellerinde olup olmadığı incelenmeye başlanacaktır.

İlk incelenecek özellik font-style özelliğidir. Örnek olarak, istenilen yazıtipinin "italic" türününün elde olup olmadığı incelenecektir.

Uyum sağlandığında, font-variant özelliği karşılaştırılacaktır.

Uyum sağlandığında, font-weight özelliği karşılaştırılacak ve bu özellik hesaplanabileceğinden her zaman uyum bulunacaktır.

Son olarak, font-size özelliği araştırılacak ve belirtilen büyüklükte görüntü sağlanıp sağlanamadığı belirlenecektir.

Herhengibir aşamada uyum sağlanamazsa, font-family de belirtilen bir sonraki yazıtipine geçilecektir. Bu eliminasyon süreci, uyum sağlanıncaya kadar tekrar edilecektir.

Uyum sağlanamazsa, belge çözümleyici, incelenen element için en uygun yazıtipini kullanacaktır. Bu durumda, elementin görüntüsünün, yazarın öngördüğü görüntüden farklı bir görüntü ile sonuçlanması kaçınılmazdır. Bunun önlenmesi için, tasarımın olabildiğince genel olarak kullanılan yazıtipleri ile yapılmasında yarar bulunmaktadır.

Tasarımda özellikle Türkçe karakterler kullanılacaksa çok dikkatli olunmalıdır. Türkçe karakterler son derece kısıtlı sayıda ( Arial, Verdana, Courier New, Times New Roman, Tahoma, Trebuchet) gibi belirli yazıtiplerinde bulunmaktadır. Bu yazıtipleri dışında belirtilecek yazıtiplerinde bulunmayan karakterlerin, başka yazıtiplerinden alınarak kullanılması kötü bir görüntü oluşturacaktır.

 

Yazıtipi Özellikleri

 

Yazıtipi Ailesi 'font-family' Özelliği               (IE 6.02 SP2 bu özelliği desteklemektedir)

 

Yazıtipi ailesi ('font-family') özelliği aşağıda verildiği gibi tanımlanmıştır:

İsim: 'font-family'

Değer: [[<yazıtipi-ailesi ismi> | <generik-aile>],]*[<yazıtipi-ailesi ismi> | <generik-aile>] | none]

Başlangıç Değeri: belge çözümleyicisine bağlı

Uygulanabilecek Elementler: tüm elementler ve oluşturulmuş içerik (generated content)

Kalıtım: evet

Yüzde: belirtilmemiş

Media: görsel (visual)

Hesaplanan Değer: belirtilenin aynı (inherit ve initial dışında)

 

Burada, ilk olarak yazıtıpi ailesi (font-family) özellği üzerinde durulacaktır. Bu özellik, yazara öncelikli bir yazıtipi listesi oluşturma olanağını sağlamaktadır. Bu listedeki ilk yazıtipi uygulanacaktır. Eğer Türkçe karakterler gibi, bazı karakterler bu ilk adayda bulunmuyorsa, listenin bir sonrasındaki yazıtipinden başlanmak koşulu ile diğerlerinden bu yazıtipleri ödünç alınarak diğer özelliklerin de incelenmesine geçilecektir. Eğer diğer özellikler de belirtilenleri sağlıyorsa, bu yazıtipi kullanılacak, olmazsa bir sonrakine geçilecektir.Böyle bir yazıtipi ailesine, yazıtipi grubu (font set) adı da verilmektedir. Aşağıda Türk Alfabesinin gerektirdiği yazıtiplerini içerebilen yazıtipi grubu örnekleri belirtilmiştir.

 

 

İki tür yazıtipi ailesi ismi bulunmaktadır:

<yazıtipi-ailesi>

Yukarıdaki örneklerde de görüldüğü gibi kullanılması önerilen her yazıtipi, bir yazıtipi ailesidir. Örnek olarak "MS Arial Unicode", "Courier New" yazıtipleri verilebilir.

Yazıtipi ailesi yazılımı yukarıdaki tanımında görüldüğü gibi, yazıtiplerinin virgül (komma) ile ayrılmış bir liste olarak yazılmasını gerktirmektedir. Eğer yazıtipi "MS Mincho" gibi boşluk karakteri içeriyorsa, bunu tırnak içinde yazmakta yarar bulunmaktadır. Tırnak içinde yazılmadığı durumlarda, baştan ve sondan boşluklar kaldırılır, içerideki boşluklar tek boşluk karakterine indirgenip karakter dizini (string) haline dönüştürülür, sonunda yine aynı yazıtipi belirtilmiş haline getirilir. Aşağıdaki iki ifade eşdeğerdir:

Fakat, dikkat ! eğer, satıriçi bir stil belirtiliyorsa, tek tırnak kullanılmalıdır. Örnek:

veya, aşağıdaki gibi tırnaksız yazılmalıdır :

Internet Explorer (6.02 sp2) bu formları desteklemekte ve sorun çıkarmadan uygulayabilmektedir.

Yazıtipi listesinin gon alternatifi, generik bir yazıtipi ailesi olması, istenen karakteristikleri, en son seçenek olarak, hiç değilse benzer bir gruptan olmasını sağlar ve kuvvetle sağlık verilir.

<generik-aile>

Sözcüğün Antik Grek kökeninden de anlaşılabileceği gibi (genesis=oluşum), birbirleri ile uyumlu yazıtiplerini toplamış hazır ve belge çözümleyicisinin değerlendirebileceği bir yazıtipi listesine, "generik-aile" adı verilir. Generik aile olarak, serif, sans-serif (Fransızca sans=yoksunlu ön ektir, sans-serif, serifsiz anlamına gelmektedir), cursive (bu da albenili anlamına), fantasy ve monospace (tekdüzey aralıklı) aileleri belirtilmiştir. Generik-aile adları birer saklı isim olduklarından, yukarıdaki örneklerden de görülebileceği gibi, tırnak içinde yazılmamalıdırlar.

Örnekler :

 

( Geneva) Ağırlık Dağıtımı

("Times New Roman") Tuğrul Tiğin

("Comic Sans MS") Dağardı

(Georgia) Boğaziçi

(Verdana) Esenboğa

(Arial) Olağanüstü

("Courier New")Şatıroğlu

 

IE 6 SP2 'font-familiy' özelliğini desteklemektedir.

 

Yazıtipi Stili 'font-style' Özelliği    (IE 6.02 SP2 bu özelliği desteklemektedir)

 

Yazıtipi stili ('font-style') özelliği aşağıda verildiği gibi tanımlanmıştır:

İsim: 'font-style'

Değer: normal | italic | oblique

Başlangıç Değeri: normal

Uygulanabilecek Elementler: tüm elementler ve oluşturulmuş içerik (generated content)

Kalıtım: evet

Yüzde: belirtilmemiş

Media: görsel (visual)

Hesaplanan Değer: belirtilenin aynı (inherit ve initial dışında)

Değerlerin anlamları :

normal

Belge çözümleyicisinin yazıtipi veri temelinde "normal" olarak kayıtlı yazıtipleri.

oblique

Oblique, Fransızcada eğik anlamına gelen bir sözcüktür. Belge çözümleyiciler, normal yazıtiplerini, elektronik olarak bir miktar eğik olarak yeniden düzenleyebilirler.

italic

Belge çözümleyicisinin yazıtipi veri temelinde "italic" olarak kayıtlı yazıtipleri, bazı durumlarda, "cursive" veya "kursiv" olarak da adlandırılabilirler.

 

IE 6 SP2 'font-style' özelliğini desteklemektedir.

 

Yazıtipi Cinsi 'font-variant' Özelliği                     (IE 6.02 SP2 bu özelliği desteklemektedir)

 

Yazıtipi cinsi, 'font-variant' özelliği aşağıda verildiği gibi tanımlanmıştır:

İsim:font-variant

Değer: normal | small caps

Başlangıç Değeri: normal

Uygulanabilecek Elementler: tüm elementler ve oluşturulmuş içerik (generated content)

Kalıtım: evet

Yüzde: belirtilmemiş

Media: görsel (visual)

Hesaplanan Değer: belirtilenin aynı (inherit ve initial dışında)

Değerlerin anlamları :

normal

Belge çözümleyicisinin yazıtipi veri temelinde "normal" olarak kayıtlı yazıtipleri.

small-caps

small-caps olarak tanımlanan yazıtipleri, prensip olarak büyük harf karakterlerine benzerler, fakat biraz daha küçültülmüşlerdir.

 

IE 6 SP2 'font-variant' özelliğini desteklemektedir.

 

Yazıtipi Ağırlığı, 'font-weight' Özelliği                            (IE 6.02 SP2 bu özelliği desteklemektedir)   

 

Yazıtipiağırlığı ('font-weight') özelliği aşağıda verildiği gibi tanımlanmıştır:

İsim: 'font-weight'

Değer: normal | bold | bolder | lighter | 100 | 200 | 300 | 400 | 500 | 600| 700 | 800 | 900

Başlangıç Değeri: normal

Uygulanabilecek Elementler: tüm elementler ve oluşturulmuş içerik (generated content)

Kalıtım: evet

Yüzde: belirtilmemiş

Media: görsel (visual)

Hesaplanan Değer: belirtilenin aynı (inherit ve initial dışında)

Bu özellik, yazıtipinin ağırlığını belirtir. Değerlerin anlamları :

100 den 900 e kadar

Bu değerler en az bir öncesi kadar koyu yazıtipi ağılıklarını belirtir.

normal

400 değeri ile aynı koyulukta bir yazıtipi.

bold

700 değeri ile aynı koyulukta bir yazıtipi.

bolder

Kalıtım yolu ile edinileninkinden daha koyu bir yazıtipi. Eğer kalıtım ile edinilmiş değer 900 ise, bu değer de aynıdır. Eğer kalıtım ile edinilen bir değer yoksa, bir sonraki koyulukta bir yazıtipine işaret eder ve yazıtipi değeri değişmeden kalır.

lighter

Kalıtım yolu ile edinileninkinden daha açık bir yazıtipi. Eğer kalıtım ile edinilmiş değer 100 ise, bu değer de aynıdır. Eğer kalıtım ile edinilen bir değer yoksa, bir önceki açıklıkta bir yazıtipine işaret eder ve yazıtipi değeri değişmeden kalır.

Çocuk elementler, kalıtımla hesaplanmış değeri alırlar.

Koyuluk değeri, 400 genellikle, yazıtiplerinin "Normal", "Book", "Regular", "Roman", veya bazen "Medium" olarak adlandırılan türlerini belirtir.

Eğer bir yazıtipinde hem "Medium" hem de "Book", "Regular", "Roman", veya "Normal" olarak adlandırılmış çeşitler varsa, "Medium" cinsine normal olarak 500 değeri verilir.

"Bold" türü çoğunlukla 700 değerindedir.

Her yazıtipinin belirtilen koyulukta çeşidi olmayabilir. Eğer örnek olarak bir yazıtipinin "500" koyulukta bir türü isteniyorsa, bu durumda belge çözümleyici aynı yazıtipinin "400" koyulukta bir değerini seçer. Eğer, "600","700", "800" veya "900" lü bir tür yoksa, aynı yazıtipinin varsa bir sonraki koyulukta türü, veya bir sonraki açıklıktaki türü aranır. Eğer, "100", "200" veya "300" lü bir tür yoksa, aynı yazıtipinin varsa bir sonraki açıklıktaki türü, veya bir sonraki koyuluktaki türü aranır.

Örnek :

 

("Courier New") (font-weight:600) Şatıroğlu

 

IE 6 SP2 'font-weight' özelliğini desteklemektedir.

 

Yazıtipi Genliği, 'font-stretch' Özelliği       (IE 6.02 SP2 bu özelliği desteklememektedir)

 

Yazıtipi genliği ('font-stretch') özelliği aşağıda verildiği gibi tanımlanmıştır:

İsim: 'font-stretch'

Değer: normal | wider | narrower | ultra-condensed | extra-condensed | condensed | condensed | semi-condensed | semi-expanded | expanded | extra-expanded | ultra-expanded | normal

Başlangıç Değeri: normal

Uygulanabilecek Elementler: tüm elementler ve oluşturulmuş içerik (generated content)

Kalıtım:evet

Yüzde: belirtilmemiş

Media: görsel (visual)

Hesaplanan Değer: belirtilenin aynı (inherit ve initial dışında)

Mutlak değerler, en dardan en genişe doğru, aşağıdaki gibi sıralanırlar :

  1. ultra-condensed

  2. extra-condensed

  3. semi-condensed

  4. normal

  5. semi-expanded

  6. expanded

  7. extra-expanded

  8. ultra-expanded

Bağıl "wider" sözcüğü, kalıtım ile edinilen değerden bir sonraki genişlikte bir değeri belirtir. Eğer değer, zaten "ultra-expanded" ise daha fazla genişleme yapılmaz. "narrower" sözcüğü, kalıtım ile edinilen değerden bir önceki genişlikte bir değeri belirtir. Eğer değer, zaten "ultra-condensed" ise daha fazla daralma yapılmaz.

Bu özellik, güncel belge çözümleyicilerde, henüz desteklenmemektedir. Bu özelliğin bir uygulama örneği, font-stretch.htm dosyasında verilmiştir.

 

IE 6 SP2 'font-stretch' özelliğini desteklememektedir.

 

 

 

Thursday, October 6, 2005 21:53

validate in W3C !