Ekler.png

Index.htm Next s

Ek 1

Sayfa 1


Bağlantı Temelleri

URL, URN, URI

Dünyada gerçekleşen her olay, insanoğlu için bir deneyim anlamına gelir. Bu birikimlerin aktarılmasında kullanılacak her bilgi de, bir kaynak (resource) oluşturur. Internet sisteminde, bir belge, kaynaklara bağların yardımı ile ulaşabilir. Bu şekilde bir belge, kendisine bağlanan diğeri için bir kaynak işlevini yapar. Bağ oluşturan element nitelikleri, URI olarak adlandırılan bir adres sisteminden yararlanarak ilgili kaynakları bulurlar. URI (Uniform Resource Identifier) (Tek Biçimli Kaynak Belirleyici) anlamına gelen ve Web üzerindeki belgelerin yerlerinin belirlenmesi için standartlaştırılmış bir ifade şeklidir. Bu ifade şekli, bir belge için en üst düzeyi Kaynak belirleyicidir ve iki tane alt düzeyi kaynak belirleyicisini içerdiği varsayılmaktadır. Bu iki alt düzeyi kaynak belirleyicileri,URN ve URL dir. URL (Uniform Resource Locator) (Tek Biçimli Kaynak Bulucu), bu spesifikasyon günümüzde belge çözümleyicilerin çalıştırabildiği tek düzenlemedir. URN (Uniform Resource Name) (Tek Biçimli Kaynak Adı) belgenin kimliği ile ilgilidir. Bir belgenin orijinal veya kopya olduğu, URN bilgileri ile belirtilebilecektir. URN, belgenin kimliğinin belirlenmesi ve yerinin kimliğine dayalı olarak saptanması ile ilgili daha temel bir düzenleme şeklidir, fakat bugün henüz geliştirilme aşamasındadır. URN düzenlemesi henüz uygulamaya konulma aşamasına gelmemiştir. URL bilgileri, belgenin sadece bulunması ile ilgilidir ve günümüzde pratikte gerçekleşebilen tek belge yeri belirtme yöntemidir.

Bugün için, gerçekleşebilen uygulama ise henüz URL yapılanması düzeyindedir. URN sistemi ise henüz geliştirilme aşamasındadır. URI bilgileri, bugün için URL ve URN lerin yerine kullanılmaktadır. URI bildirimi, her iki düzenlemeyi de üst düzeyi olarak içerdiğinden, tam olarak geliştirilip uygulandığında, belgelerin niteliği ve yerleri üzerine daha iyi bir kontrol sağlanabilecektir.

URI Temel Sözdizimi :

Temel URI sözdizimi,

erişim şeması:erişim şemasına uygun bilgiler

olarak açıklanabilir. Erişim şeması protokol olarak adlandırılır. Aslında, iletişim şeması bir özgün bir protokol olarak değil, http protokulunun bir tanımı olarak işlev yapmaktadır. İletişim tanımını takip eden kısım ise, tanımlanan iletişim türünde ilişkiye geçilecek belgenin yerini belli edebilecek bilgilerdir.

URI tanımlanmasında sadece US-ASCII görüntülenebilen karakterleri kullanılır. Bu karakterler dışında rezerve ve güvenilir olmayan karakterlerin kullanımı gerekirse, üç tane karakter kullanılarak istenilen karakterin etkisi yaratılabilir. Bunlardan ilk karakter yüzde işareti, ikinci ve üçüncü karakterler yazılması istenilen karakterin US-ASCII değerine karşılık gelen onaltılı (hexagesimal)( kısaca hex) karakterlerdir. Örnek olarak boşluk karakterinin değeri, hex 20 değeridir. Eğer bir dizinde boşluk karakteri varsa, örnek olarak ../My Documents/.. gibi, URI yazılımı

.../My%20Documents/...

şeklinde olacaktır. Aşağıdaki tabloda rezerve ve güvenli olmayan karakterlerin karşılıkları verilmiştir.

Rezerve ve Güvenli Olmayan Karakterler ve Hex Karşılıkları

Karakter

Tanım

Kullanım

Kodlama

;

Semicolon

Rezerve

%3B

/

Slash

Rezerve

%2F

?

Soru İşareti

Rezerve

%3F

:

Colon

Rezerve

%3A

@

At İşareti

Rezerve

%40

=

Eşit İşareti

Rezerve

%3D

&

Ampersand

Rezerve

%26

<

Küçüktür İşareti

Güvensiz

%3C

>

Büyüktür İşareti

Güvensiz

%3E

"

Çift Tırnak

Güvensiz

%22

#

Diyez İşareti

Güvensiz

%23

%

Yüzde İşareti

Güvensiz

%25

{

Sol Süslü Parantez

Güvensiz

%7B

}

Sağ Süslü Parantez

Güvensiz

%7D

Dikey Çizgi

Güvensiz

%7C

\

Ters Slash

Güvensiz

%5C

^

Caret

Güvensiz

%5E

~

Tilde

Güvensiz

%7E

[

Sol Köşeli Parantez

Güvensiz

%5B

]

Sağ Köşeli Parantez

Güvensiz

%5D

'

Geri Tek Tırnak

Güvensiz

%60

Genel olarak karakterleri kodlamanın hiçbir zararı olmadığı gibi, karakterin güvensiz olduğu düşünülen durumlarda kesin olarak karakter kodlaması kullanılmalıdır.

http URI :

http URI, Web üzerinde ençok kullanılan URI türüdür. http (Hiper Text Transfer Protocol) Olarak çözümlenirse de, aslında dosya transferi daha alçak düzeyide, TCP/IP protokolu ile sağlanır. http protokolu olarak adlandırılan bildirim, daha çok tarayıcı ile hizmet birimi arasındaki iletişimin sağlanma yöntemini belirtir. http Protokolu iki temel yapılanma ile bildirilebilir. Bunlar,

http://sunucu:port/yol#fragment

http://sunucu:port/yol?arama

şeklindedir. Herşeyden önce, protokoldan sonra, sunucuyu tanımlayan karakterler, bir DNS (Domain Name Server) de değerlendirildiğinde, tek bir DNS numarası vermelidir. Web deki tüm sunucuların özgün bir DNS numaraları vardır ve istendiğinde, http protokolu yapılanması doğrudan DNS numaraları üzerinden yapılabilir. DNS numaraları, periyod ile ayrılmış dört tane 0-255 arası on tabanlı (decimal) karakterden oluşurlar. Örnek olarak 234.226.78.33 geçerli bir DNS numarasıdır. http protokolu bildirimleri, DNS numaraları üzerinden,

http://DNS Numarası:port/yol#erişim noktası id değeri

http://DNS Numarası:port/yol?arama

şeklinde de bildirilebilirler. Bu tip bildirimin, anlamlı sözcüklerin sıcaklığından yoksun olacakları düşünülmelidir. Genel olarak, hiçbir şirket kendi reklamını kullanıcıya itici gelen bu sayısal yaklaşımla yapmaya yanaşmaz ve sıcak sözcükleri yeğ tutar. Bu şekilde, akılda kolay tutulabilecek sıcak isimler, DNS çeviricileri tarafından sonuçta belirli DNS numaralarına çözümlenecektir.

http Protokolunda sunucu olarak adlandırılan kısım, birbirlerinden periyodla ayrılmış, iki ayrı bildirimden oluşmaktadır. Bunlar :

makineadı.alanadı.alantürü

şeklindedir. Makine adı tüm Web boyunca kolay hatırlanması için www olarak adlandırılmıştır. Son yıllarda, makine adlarının yazılmadığı adresler de devreye girmiştir. Alan adları ise, InterNic adlı kâr amacı gütmeyen bir kuruluş tarafından başvuru üzerine yıllık abonelik temeline göre kaydedilmektedir. Alan türü, alan adı kaydı sırasında, başvuruyu yapan kuruluşun niteliğine göre tahsis edilmektedir. Bu konuda son yıllarda büyük değişiklikler olmuş, alan adlarında yerel kuruluşlara daha çok yetki verilmiş ve kullanılabilir alan türlerinde de serbestlik artmıştır. Artık her isteyenin alan adı almasının önündeki engeller azalmıştır.

Alan türleri, alan adlarını takip eden bir periyod dan sonra gelen tür takıları ile belirtilir. A.B.D. için kullanılan alan türleri,

 

Alan Türü

Açıklama

Örnek

com

Genel Amaçlı, Ticari

msn.com

net

İletişim Ağları

org

Sosyal Organizasyonlar

w3.org

edu

Eğitim Kurumları

ucla.edu

gov

Kamusal Kuruluşlar

whitehouse.gov

mil

Askeri Kuruluşlar

nosc.mil

us

Yönetim Kurumları

 

A.B.D. dışında alan adları ise, ülke kodunun da belirtilmesi ile,

http://www.alan adı.alan türü.ülke kodu

haline gelir. Örnek olarak,

http://www.e-kolay.net.tr

geçerli bir URI bilgisidir.

http Port numaraları, giriş-çıkış iletişimi için kullanılan bir değerdir. Bu değer, genel olarak 80 dir ve bu varsayılan değer olduğundan belirtilmesi gerekmemektedir. https Secure server yapılanması, 478 numaralı port dan iletişim kurmaktadır ve bu da varsayılan bir değer olduğundan belirtilmesi gerekmemektedir. Belirli bir port numarasının verilmesi çok seyrek olarak rastlanan bir bildirimdir ve ancak iletişimin gerçekleşeceği standart dışı port numarası ile ilgili ayrıntılı bilgi verilmesi gereğinde belirtilmektedir . http Sunucularının adları, küçük/büyük harflere duyarlı değildir, yani http://westway.com ile HTTP://WESTWAY.COM aynı Web sayfasını gösterir.

Belgeler, HTML konvansiyonuna göre bir Web yapılanması içinde, sunucunun dosyalama sisteminde saklanmış, uzantıları .html veya daha kullanışlı olarak .htm olan basit metin dosyalarıdır. Bir Web tek bir sayfadan da oluşabilir, birbiri ile ilişkide olan HTML dosyaları topluğu da olabilir, önemli olan bu dosyaların sunucu bilgisayarının belirli bir dizin yapısı altında saklanmış olmasıdır. Bu dizin yapısı içinde, hedeflenenen bir dosyaya ulaşımı sağlayan komut topluluğuna yol (path) adı verilir. Sunucu Unix işletim sistemi altında çalışıyorsa, dizin ve dosya adları küçük/büyük harflere duyarlıdır. Sunucu Windows işletim sistemi altında çalışıyorsa, dizin ve dosya adları küçük/büyük harflere duyarlı değildir. İstemcilerin, sunucuların sistemini bilebilmeleri olanağı olmadığından, dizin ve dosya adlarının Unix sisteminde olduğu gibi, küçük/büyük harflere duyarlı olarak kabul edilmesi gerekir. http Protokolunda, yol ifadelerindeki dizinlerin , UNIX tipi düz slash karakteri ile ayrılması gerekir.

Sunucular, alan adından sonra, genel olarak index.htm veya default.htm olarak adlandırılan bir ana sayfayı otomatik olarak gösterirler. Bu durumda,

http://www.westway.com/index.htm

şeklinde bir URI,

http://www.westway.com

şeklinde belirtilebilir. Eğer, yol ifadesi daha karmaşıksa, o zaman tüm yol ifadesinin yazılması gerekir. Örnek olarak,

http://westway.com/departments/productions/schedule.htm

bildirimi, westway.com adlı Web deki alt weblerde(subwebs) bulunacağı yol belirlenmiş olan schedule.htm adlı bir sayfayı açacaktır.

http Protokolunda, açılacak sayfa yanında, sayfanın belirli bir kısmını işaret eden diyez işaretini takip eden karakterler, aynı sayfada belirli bir id niteliği değerini belirtirler. Her id değeri, bir erişim noktası oluşturur. Uzun belgelerde, ilgili yerlere atlama bu şekilde gerçekleştirilir. Bu nedenle, belgedeki uygun konu başlıkları, paragraflar (<p>), bölümler (<div>) veya gerekli olabilecek herhangibir elemente, bir id niteliği atamak çok yararlı olacaktır. Bu id nitelikleri ile hem elementlerin CSS scriptleri kullanımı ile görüntüsel olarak etkilenebilmesini, hem de linklerle belge içinde uygun noktaya atlanma olanağı sağlanmasında yararlı olacaklardır.

http Protokolunda açılacak sayfanın bir arama işlemi sonunda belirlenmesi, çok rastlanılan fakat ileri bir programlama tekniğidir. En azından normal bir kullanıcı bu şekilde bir sayfa açılımına gerek duymayacaktır. Bu tip sayfa Başlangıcı bir tür Dinamik HTML (DHML) olayı sayılabilir. Sayfayı çağıran kullanıcı, sayfadaki bir takım tercihler belirleyebilir ve bu tercihler, bir sorgulama işlemini çalıştırarak açılacak bir sonraki sayfayı belirler. Tekrar edelim, sorgulama ne denli karmaşık olursa olsun, sonuç daima bir DNS numarası olarak değerlendirilecektir.

http Protokolu üzerine çeşitli uygulama örnekleri, çapa (anchor) satıriçi elementinin incelenmesi sırasında verilmiştir.